Κοινωνική φοβία : ο φόβος έκθεσης μπροστά σε άλλους ανθρώπους

PrintPDF

Όλοι οι άνθρωποι νιώθουν κάποιο άγχος όταν βρίσκονται σε καινούργιες κοινωνικές καταστάσεις ή όταν πρέπει να μπουν σε ένα μέρος γεμάτο κόσμο, αλλά μόλις ξεπεράσουν τον αρχικό δισταγμό συνήθως βρίσκουν την εμπειρία ευχάριστη. Ορισμένοι άνθρωποι όμως έχουν τόσο έντονο άγχος που στην καλύτερη περίπτωση, συνεχίζουν να νιώθουν άσχημα ή στη χειρότερη αποφεύγουν εντελώς τέτοιου είδους εμπειρίες. Ακόμα και πριν βρεθούν σε μία κοινωνική κατάσταση σκέφτονται με κάθε λεπτομέρεια τι θα μπορούσε να συμβεί και να ντροπιαστούν, ενώ μετά σκέφτονται τι έκαναν λάθος και τι θα μπορούσαν να είχαν κάνει διαφορετικά. Ακόμα και αν δε συμβεί κάτι κακό περιμένουν ότι θα συμβεί κάτι καταστροφικό την επόμενη φορά. Αγχώνονται τόσο πολύ που όντως δείχνουν αγχωμένοι. Λόγω του άγχους κοκκινίζουν, τρέμουν, στεγνώνει το στόμα τους, ιδρώνουν κλπ. Όταν διαπιστώνουν ότι αυτές οι αλλαγές μπορεί να γίνουν αντιληπτές από τους άλλους το άγχος τους αυξάνει και έτσι ο φαύλος κύκλος συνεχίζεται. Πολλοί καταφεύγουν στο αλκοόλ πριν από ένα κοινωνικό γεγονός για να χαλαρώσουν.

Το έντονο άγχος συχνά συνοδεύεται από σωματικά συμπτώματα, όπως κοκκίνισμα του προσώπου, έντονη εφίδρωση, τρέμουλο, δυσκολία στην ομιλία, σφίξιμο στο στομάχι ή ναυτία. Επειδή μερικά από τα συμπτώματα αυτά είναι ορατά από τους άλλους, αυξάνουν το φόβο απόρριψης και τα ίδια τα συμπτώματα μπορεί να αποτελέσουν μία δεύτερη πηγή άγχους. Το άγχος αυτό οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο καθώς το άτομο ανησυχεί μήπως εμφανιστούν αυτά τα συμπτώματα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται το άγχος του με αποτέλεσμα να είναι πιο πιθανή η εμφάνιση των συμπτωμάτων. Όταν το άτομο βρίσκεται στην κοινωνική περίσταση, το άγχος του γίνεται ακόμη πιο έντονο και είναι πιθανό να μην μπορέσει να κάνει ή να πει αυτά που θα ήθελε. Υπό μία έννοια πρόκειται για μία αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Το άτομο ανησυχεί τόσο πολύ που όντως δείχνει ανήσυχο. Μάλιστα κάποιες από τις εκδηλώσεις του άγχους είναι ορατές στους τρίτους, όπως το κοκκίνισμα του προσώπου. Όταν φύγει από την κατάσταση το άτομο ανησυχεί για το πώς χειρίστηκε την κατάσταση. Ανατρέχει ξανά και ξανά στα γεγονότα και σκέφτεται πώς αλλιώς θα μπορούσε να έχει συμπεριφερθεί ή πώς θα μπορούσε να έχει μιλήσει.

Το κοινωνικό άγχος μπορεί να περιορίζεται σε ένα μόνο είδος κοινωνικών καταστάσεων (π.χ. μόνο όταν απαιτείται από το άτομο να αναλάβει δραστηριότητα μπροστά σε κοινό) ή να εμφανίζεται σε κάθε είδους κοινωνική συναναστροφή. Οι άνθρωποι που εμφανίζουν κοινωνικό άγχος έχουν ένα μόνιμο και έντονο αίσθημα άγχους ότι οι άλλοι παρακολουθούν τις κινήσεις τους και τους κρίνουν και φοβούνται ότι θα γίνουν ο περίγελος των άλλων. Συχνά ανησυχούν για ημέρες ή και εβδομάδες σε αναμονή μίας κοινωνικής περίστασης που τους προκαλεί άγχος και παρότι πολλοί από αυτούς αναγνωρίζουν ότι το άγχος τους σε κάποιες ή όλες τις κοινωνικές καταστάσεις είναι υπερβολικό ή παράλογο, δεν μπορούν να απαλλαγούν από αυτό. Ο φόβος αυτός μπορεί να επηρεάζει τη δυνατότητα να ανταποκριθεί στις καθημερινές του υποχρεώσεις και να φέρει σε πέρας ακόμα και απλές δραστηριότητες. Στη χειρότερη περίπτωση το άγχος και τα συμπτώματα μπορούν να πάρουν τη μορφή κρίσεων πανικού. Οι κρίσεις αυτές είναι συνήθως σύντομες και διαρκούν μερικά λεπτά. Κατά τη διάρκειά τους το άτομο νιώθει να κατακλύζεται από άγχος, φοβάται μήπως χάσει τον έλεγχο και μπορεί να νιώθει ότι θα τρελαθεί ή θα πεθάνει. Παρότι οι κρίσεις αυτές προκαλούν μεγάλη δυσφορία δεν αποτελούν απειλή για τη σωματική ή την ψυχική υγεία του ατόμου.

Ως αποτέλεσμα το άτομο φοβάται νέους ανθρώπους, ντρέπεται να μιλήσει ή ακόμα και να φάει μπροστά σε άλλους, δυσκολεύεται να κάνει και να πει αυτό που θέλει και θεωρούν ότι είναι βαρετό. Αποφεύγει τις συζητήσεις (ιδίως τις έντονες), δε συμμετέχει στο μάθημα, δεν πιάνει κουβέντα και δυσκολεύεται να φλερτάρει. Δυσκολεύεται να ζητήσει βοήθεια και δε διεκδικεί ακόμα και όταν θα έπρεπε.

Η λύση που δίνουν συνήθως τα άτομα αυτά είναι να αποφεύγουν τις κοινωνικές καταστάσεις που τους προκαλούν άγχος, αλλά προφανώς αυτό έχει σημαντικές επιπτώσεις στην προσωπική τους ζωή. Οι ψυχολόγοι χρησιμοποιούν τον όρο "κοινωνική φοβία" για να περιγράψουν τα παραπάνω συμπτώματα.

Ωστόσο επειδή οι παραπάνω καταστάσεις πολλές φορές επηρεάζουν αρνητικά και μεταβάλλουν την ποιότητα ζωής, για τον λόγο αυτό είναι χρήσιμο να αναζητείται έγκαιρα βοήθεια από επαγγελματίες της ψυχικής υγείας, ώστε να αντιμετωπίζεται έγκαιρα και αποφασιστικά το πρόβλημα.